جنگ هاي تاريخ ايران

به گزارش مجله شبانه باشگاه خبرنگاران،  گرچه خداوند از طريق پيامبرانش همواره انسان‌ها را به عشق و مهرورزي و روابط انساني دعوت مي‌كند، اما در بخش‌هايي نيز بر جهاد عليه كساني كه فساد و ظلم مي‌كنند، اشاره دارد. آنچه مسلم است جنگ امري گريزناپذير در روابط انساني است، چراكه در وجود انسان‌ها علاوه بر صفاتي انساني قوايي مثل غضب و خشم به وديعه گذاشته شده است تا براي دفاع از آن استفاده كنند.

جامعه‌شناسان نيز درباره جنگ نظرات مختلفي ارائه مي‌دهند. برخي محققان و صاحب‏نظران، جنگ را جزو طبيعت آدمي دانسته و گروهي ديگر بر عكس، جنگ و ستيزه را جزو طبع آدمي ندانسته و معتقدند بروز اين پديده، علت‏ اجتماعي دارد و زندگي اجتماعي است كه انسان‌ها را وادار به جنگ مي‌كند.

ابن‌خلدون، متفكر بزرگ اسلامي از كساني است كه جنگ را جزو طبيعت آدمي دانسته و مي‌گويد: «بايد دانست انواع جنگ‌ها و زد و خوردها از نخستين روزگاري كه خداوند مردم را آفريده، پيوسته در ميان آنان روي ‏داده است و اصل آن از كينه‏توزي و انتقام‌گرفتن يكي از ديگري سرچشمه مي‏گيرد و آن‏وقت وابستگان هريك از دو دسته پيكاركننده به هواخواهي و تعصب برمي‏خيزند پس به اين سبب دو گروه به نبرد با يكديگر برانگيخته شوند و در برابر هم بايستند.

اين خوي در ميان بشر طبيعي است، چنان‏كه هيچ ملت و طايفه‏اي ديده نمي‏شود كه از آن بي‏بهره باشد و سبب اين انتقامجويي غيرت و رشك و تفاخر يكديگر يا تجاوز يا خشم گرفتن بر گروهي در راه خدا و دين او يا برانگيخته‌شدن در راه حفظ تاج و تخت و كوشيدن براي بنيان نهادن و استحكام آن است».

ابن‌خلدون چهار نوع جنگ مشخص مي‏كند: نوع اول جنگ ميان قبايل مجاور و همسايه يا عشاير رقيب است كه اتفاق مي‌افتد. نوع دوم، جنگ تجاوزطلبي و استثمارگرانه واقع مي‌شود. نوع سوم، جهاد و جنگ ايدئولوژيك است و نوع چهارم، جنگ دفاعي حكومت‌هاست كه با مبارزان خود و كساني كه به نوعي عليه آنها قيام مي‌كنند، مي‌جنگند. دو نوع از اين جنگ‌ها، جنگ عدواني و تجاوزطلبانه است، اما دو نوع ديگر، دفاعي و آزادي بخش است.

آنچه مسلم است در طول تاريخ جهان جنگ‌هاي بسياري با انگيزه‌هاي مختلف روي كره زمين از كوچك و بزرگ رخ داده است و بررسي‌هاي صورت گرفته روي تاريخ جنگ‌هاي ايران نشان مي‌دهد كه ايرانيان از زمان مادها تا به امروز حدود 1140 جنگ با بيگانگان انجام داده‌اند كه آخرين آنها جنگ هشت ساله تحميلي و دوران دفاع مقدس بوده است.

اما بررسي جنگ‌هاي ايران نشان مي‌دهد بيشتر جنگ‌هاي صورت گرفته ميان ايران و ديگر كشورها با انگيزه دستيابي به ثروت نبوده و به غارت و چپاول نپرداخته‌اند و اين جنگ‌ها يا جنبه دفاعي داشته است يا جنبه قدرت‌طلبي، حتي شاهان دوره باستان از جمله كورش كبير كه توانست كشورگشايي‌هاي بسياري داشته باشد بسياري از پيروزي‌هايش بدون خشونت و دست يازيدن به منابع مالي ديگر كشورها صورت گرفته است، به طوري كه حتي نخستين بيانيه حقوق بشر را مربوط به فرمان كورش دانسته‌اند، فرماني كه پس از شكست دادن نبونئيد و تصرف كشور بابل نوشته شده‌است.

در بخش‌هايي از اين فرمان آمده است من برده‌داري را برانداختم، به بدبختي‌هاي آنان پايان بخشيدم. فرمان دادم همه مردم در پرستش خداي خود آزاد باشند و آنان را نيازارند. فرمان دادم هيچ‌كس اهالي شهر را از هستي ساقط نكند. فرمان دادم تمام نيايشگاه‌هايي را كه بسته شده بود، بگشايند. همه خدايان اين نيايشگاه‌ها را به جاهاي خود بازگرداندم. همه مردماني را كه پراكنده و آواره شده بودند به جايگاه‌هاي خود برگرداندم، خانه‌هاي ويران آنان را آباد كردم.